IV. Przemoc i zaniedbanie

Kiedy w latach 70-tych wprowadzano w Stanach Zjednoczonych prawo legalizujące aborcję, jego adwokaci twierdzili, że wraz ze wzrostem liczby aborcji zmniejszy się przemoc wobec dzieci. Tymczasem istnieją naukowe dowody na to, że osoby, które dokonały aborcji są bardziej skłonne zaniedbywać i wykorzystywać swe dzieci. I odwrotnie, ludzie, którzy w dzieciństwie doświadczyli przemocy i zaniedbania, w życiu dorosłym są bardziej skłonni dokonać aborcji. Istnieje znaczące powiązanie pomiędzy wcześniejszą aborcją a stopniem przemocy słownej, fizycznej oraz zaniedbania emocjonalnego ze strony matki oraz emocjonalnego zaniedbania i przemocy seksualnej ze strony ojca.

Jest wiele wzajemnych powiązań pomiędzy aborcją a przemocą i zaniedbaniem. Oto niektóre z nich:

• Kobiety, które doświadczyły przemocy seksualnej mogą chcieć dokonać aborcji, by odzyskać kontrolę nad swym ciałem. „To moje ciało, nic mu do tego.”
• Depresja poporodowa, często będąca skutkiem wcześniejszej aborcji doprowadza do gorszej więzi matki z dzieckiem, więzi lękowej. Może to doprowadzić do zaniedbania dziecka oraz przemocy wynikającej z niespełnienia przez nie nierealistycznych oczekiwań.
• Odcięcie się od uczuć złości, winy i bólu po aborcji, powoduje zahamowanie własnej oraz dzieci asertywności, co czyni je ofiarami przemocy.
• Nadmierna nieustanna kontrola swego gniewu (mająca miejsce w sytuacji osłabienia instynktownego mechanizmu kontrolującego własną agresję, co jest następstwem przyczynienia się do czyjejś śmierci), nie powstrzymuje rodziców od wybuchu złości, co może mieć nawet skutki śmiertelne ¹²
• Osoby, które przyczyniły się do utraty ciąży, podświadomie zdają sobie sprawę, że raz już dały upust swej agresji i bojąc się, że mogą uderzyć kolejne żywe dziecko, słysząc jego bezradny placz, zaniedbują je.
• Przeżywając strach przed opuszczeniem ze strony partnerki, gdyż był już opuszczony i zaniedbany przez rodziców, partner odchodzi lub straszy opuszczeniem, jeżeli kobieta nie dokona aborcji.
• Rodzic projektuje na nienarodzone dziecko cechy własnych rodziców - „też mnie porzuci, więc lepiej je abortować”.
• Odczuwając brak zabawy w dzieciństwie, matka lub ojciec przejawia chęć zabawy za wszelką cene np. podróże, pieniądze — odrzucając odpowiedzialność za swe czyny, doprowadza do aborcji.
• Zaniedbana i/lub będąca ofiarą przemocy osoba czyni dziecko kozłem ofiarnym za swe nierozwiązane problemy.
• Osoba zaniedbana i doświadczona przemocą w dzieciństwie, chce przed tym samym ustrzec swe dzieci i abortuje je.
• Agresja zamiast na rodziców, jest przenoszona i wyrażana na dziecko nienarodzone.
• Zastępcze dziecko nie spełniając nierealistycznych oczekiwań rodziców, wywołuje u nich silne rozczarowanie i w miarę jak tracą kontrolę nad sobą, doznaje często z ich strony przemocy słownej lub fizycznej.
• Osoby zaniedbane mają trudności w wyrażaniu radości i gorzej nawiązują kontakt emocjonalny poprzez rozmowy, zabawy i pieszczoty z dzieckiem, co prowadzi do ich zaniedbania.
• Zaniedbanie emocjonalno-intelektualne powoduje gorszy rozwój intelektualny oraz bardziej pesymistyczne spojrzenie w przyszłość, stąd większe prawdopodobieństwo aborcji z tzw. przyczyn społecznych
• Zaniedbani ludzie będąc bardziej wrażliwi na opuszczenie przez partnera — abortują dzieci.
• Zaniedbani ludzie czują zazdrość, gdy własne dziecko dostaje, czego im nie dano. Zaczynają więc je zaniedbywać.
• Zaniedbani ludzie nie mają zdrowego wzorca wychowywania dziecka, zaniedbują je np. kupując zabawki zamiast spędzać z nim czas.
• Ludzie projektuja na nienarodzone dzieci, cechy seksualnych partnerów „Nie chcę, by był zly jak on.”

Aborcja i przemoc tworzą błędne koło chorobowe niekoniecznie w życiu jednej osoby, czasami w dziejach jednej rodziny. Oto historia 35-letniej obecnie Anny. Jedna z wielu, gdzie istnieją powiązania pomiędzy przemocą, zaniedbaniem a aborcją.

Pierwsze wspomnienie z dzieciństwa Anny to glód. Rodzice nie byli biedni, ale pływali dużo na jachtach zostawiajac dzieci pod opieką niesumiennej niańki. Chłopak tej opiekunki molestował seksualnie Annę gdy była ośmioletnią dziewczynką. Gdy powiedziała o tym rodzicom, ci po zrobieniu jej awantury wysłali ją do innego miasta do szkoły z internatem. Będąc w licznej klasie nie była należycie, indywidualnie stymulowana intelektualnie. Rodzice nie interesowali się zbytnio jej nauką ani życiem poza szkołą. Pierwszej aborcji dokonała bez ich wiedzy w 14 roku życia. Uciekła z domu w wieku 17 lat. Przez następnych kilkanaście lat miała, jak mówi, 300 partnerów seksualnych, którzy często płacili jej za seks. Nie miała stałego zatrudnienia. Sporadycznie brała narkotyki. Dokonała jeszcze dwóch aborcji. Urodziła jedno dziecko — chłopca, którego bije, gdyż nie jest jej zdaniem wystarczająco silny fizycznie i za często płacze.

Metaforycznie rzecz ujmując, każde dziecko rodzi się z planem pięknego pałacu, zapisanym genetycznie. Ów plan oryginalnie wolny od jakichkolwiek zniekształceń, to projekt osoby, którą dziecko powinno się stac. Oznacza to nie tyle zawód, co bardziej cechy charakteru i osobowosci. Każde dziecko instynktownie, poprzez zabawy i marzenia, wie co jest dlań niezbędne. Dobrzy rodzice szanujący wolność dziecka i sami majac podobny projekt sa w stanie dostrzec jego potrzeby. Chociaż nawet najlepsi rodzice nie sa w stanie całkowicie ich zaspokoic, to wiele dzieci otrzymuje wystarczajaco dużo, by mogły dojrzewac, a ich osobowosc była zintegrowana. Przemoc i zaniedbanie niszczą osobę uniemożliwiajac jej pełny rozwój. Gdy realizacja projektu nie przebiega zgodnie z planem, pałac nigdy nie zostanie zbudowany tak, jak to pierwotnie zamierzano.

Obok tak oczywistych form przemocy jak seksualna i fizyczna istnieje również przemoc słowna. Poniższa tabela przedstawia rodzaje przemocy i zaniedbania, jakich może doświadczyć dziecko w rodzinie.

Znaczenie oparte na korelacji z wskaźnikiem rozmiarów przemocy i zaniedbania.

Wiele dzieci traci zdolność do rozpoznania swego projektu, kiedy rodzice sa samolubni lub niedojrzali z powodu tego, że sami byli źle traktowani, a ich problemy z dzieciństwa pozostały nie rozwiązane. Szczególnie ciężko przychodzi im pomaganie dziecku w jego rozwoju, jeżeli nie przyjeli na swiat wcześniejszego potomstwa. Jeżeli manipulują dzieckiem dając mu to czego sami potrzebowali, (nie bacząc, że może to być przynajmniej częściowo nieadekwatne w stosunku do jego potrzeb) oraz jeśli mają wobec niego idealistyczne nierealistyczne oczekiwania, dziecko traci pokój wewnętrzny i popada w zamęt. Czuje się winne za pragnienia niezgodne z zamierzeniami swych rodziców. Nie wierzy, że zasługuje na dobre rzeczy. Jest przekonane, że jest zle i nie zasługuje na milosc. Pojawią się w nim wielki ból, smutek i wscieklosc, niesamowita frustracja, złość, bezradność oraz poczucie klęski życiowej.

Przemoc i zaniedbanie pojawiaja się w kombinacjach aż u 95% badanych osób [57, 59], co oznacza, że z punktu widzenia naukowego i terapeutycznego błędem jest traktowanie dziecka jako ofiary jednego tylko rodzaju przemocy lub zaniedbania, np. tylko przemocy fizycznej lub seksualnej. Najgorszy wpływ na poczucie wartosci u dziecka oraz jego postrzeganie przyszłosci wywiera kombinacja: przemocy słownej, przemocy fizycznej i zaniedbania fizycznego. Często bagatelizowane przez lekarzy i psychologów zaniedbania emocjonalno-intelektualne i fizyczne występują w 9 z 10 najbardziej niszczących kombinacjach Przemoc seksualna pojawia się raz, w ósmej kombinacji. Przemoc fizyczna oraz słowna występuja często razem.

Bardziej niż przemoc niszczący wpływ na dziecko ma zaniedbanie ¹³ Ludzie zaniedbani o wiele częściej ulegają przemocy. Jesli przemoc jest poprzedzana przez zaniedbanie, jej niszczący wpływ jest większy (w porównaniu z sytuacją, kiedy osoba miała do czynienia wyłącznie z przemocą). Zaniedbane dzieci maja skłonność do obwiniania siebie, co pogłębia ich nikłe poczucie własnej wartosci. Gubia radosc ze swego życia. Brak im celu w życiu, spoglądaja w przyszłość świata i swą własną bez nadziei, dostrzegaja małe szanse dostania dobrej pracy, stworzenia udanego małżeństwa, posiadania udanych dzieci i bycia dobrym rodzicem.

Dzieci, które zaznały przemocy fizycznej [83], mają tendencję do obwiniania siebie w przypadku przemocy mniejszego stopnia, a obwiniają innych, gdy przemoc jest znaczna. Dzieci, które zaznały przemocy słownej [83] i seksualnej [83] winią siebie bardziej, kiedy stopień przemocy jest mniejszy i kiedy jest duży. Pomiędzy tymi skrajnościami mają skłonność do obwiniania innych.

Dzieci winią się za przemoc fizyczną:

 
Dzieci winią się za przemoc seksualną:

Dzieci, które doświadczyły przemocy fizycznej, słownej oraz zaniedbania fizycznego i emocjonalnego oczekują na swą wczesną śmierć. Im poważniejsze maltretowanie, tym wcześniej oczekują śmierci i w gwałtowniejszy sposób, np. w wyniku wypadku, wojny, morderstwa lub samobójstwa. Jest to o tyle ważne, że ludzie mają tendencję do życia w sposób wypełniający ich oczekiwania.

Wpływ przemocy i zaniedbania jest tym większy, im we wcześniejszym wieku się zaczyna.
Z punktu widzenia dziecka najczęstsze przyczyny złego traktowania w rodzinie to: 1) niedojrzałość rodziców, 2) brak harmonii małżeńskiej, 3) bieda. Istnieje znaczne powiązanie pomiędzy tym, jak rodzice wykorzystują i zaniedbują swe dzieci, a tym jak byli wykorzystywani lub zaniedbywani w dzieciństwie. Jest to szczególnie prawda w przypadku przemocy słownej.

Przemoc słowna (jej formy, oprócz wymienionych w Tabeli 6. to: plotkowanie, kłamstwa, przeklinanie) jest szczególnie niszcząca, ponieważ:

• nigdy się nie kończy i jest stosowana wobec siebie samego. Dziecko powtarza w swej głowie przez lata to, co usłyszało, często dodając swe własne jeszcze gorsze określenia, które dodatkowo niszczą jego osobowość;
• nie pozostawia fizycznych ran, więc jej skutki są lekceważone lub niedostrzegane;
• obniża poczucie własnej wartości dziecka;
• łatwo przechodzi z pokolenia na pokolenie, gdyż osoba zwraca się do ludzi jej bliskich tak jak do niej się odnoszono;
• powoduje, że dziecko by się ochronić, ucieka w świat fantazji, co może doprowadzić je do wyobcowania.

Dzieci winią się za przemoc słowną:

 
Kobiety i mężczyźni, którzy byli zaniedbani jako dzieci, przejawiają większą skłonność do zaniedbywania małżonka. Sposób wykorzystania dziecka przez matkę wynika z przemocy doświadczonej w dzieciństwie oraz przemocy ze strony partnera. Doświadczywszy zaniedbania ludzie wyolbrzymiają w przyszłości znaczenie małych odrzuceń i przeciwności. Tak tworzy się błędne koło przemocy.

Do pełnego rozwoju dziecko potrzebuje potwierdzenia ważności swego istnienia. Nie ma dlań nic gorszego jak bycie ignorowanym i zaniedbywanym. Wtedy bowiem, będąc zdeterminowane, by pomimo wszystko znaleźć materiały potrzebne do rozwoju, przyjmie każdy dotyk, uwagę czy zainteresowanie, nawet jeżeli są one raniące i niszczące. W późniejszym okresie życia ta determinacja może przyczynić się do tego, że jako osoba zaniedbana, będzie szczególnie podatne na przyjmowanie roli permanentnej ofiary, gdyż będzie akceptować patologiczne związki i niszczące sytuację, w tym materializm, okultyzm i postawy narcystyczne. Może to spowodować między innymi: trwałą niezdolność do związków uczuciowych, brak poczucia odpowiedzialności, niezdolność planowania odległych celów, bezosobowy stosunek do życia seksualnego, upośledzenie wglądu, uprzedmiotowienie relacji osobowych.

Niektóre osoby, w tym dzieci, czasami prowokują sytuacje raniące je i przyczyniają się do ich powtarzania. [62] Dzieje się tak, gdy:

• dzieci są zaniedbane i poszukują jakiejkolwiek uwagi, nawet raniącej,
• czasami otrzymują drobne prezenty od krzywdziciela, których nie dostają w normalnych sytuacjach,
• są ciekawe, co się stanie,
• łatwo je zastraszyć,
• usiłują zachować stabilność w rodzinie, ochraniają krzywdziciela,
• starają się przezwyciężyć lęk poprzez częste wystawianie się na źródło strachu,
• lepsza niż czekanie na niepewność wydaje się im pewna, choć zła teraźniejszość,
• wolą maltretowanie w rodzinie, niż spokój w domu dziecka,
• ich ciała przyjmują z zadowoleniem podniecanie lub dotykanie, nawet kiedy umysł mówi im, że to
• szkodliwe,
• zyskują swoistą „ważność” w rodzinie oraz poczucie kontrolowania krzywdziciela, na którego mogą
• donieść,
• chcą wiedzieć, dlaczego się tak dzieje, więc usiłują odtwarzać traumatyzujące sytuacje.

Niekorzystne więzi partnerskie

Wielu ludzi, będących ofiarami przemocy i zaniedbania, poszukując materiałów potrzebnych im do rozwoju łatwo jest uwodzonych lub sami uwodzą innych mając nadzieję na zaspokojenie swych potrzeb. Często wybierają partnera, który potencjalnie może przyczynić się do odtworzenia nierozwiązanego problemu z ich przeszłości. Chociaż początkowo ludziom wydaje się, że znajdują się w cudownym, idealnym związku, to często poznając się bardziej wzajemnie, dostrzegając w partnerze cechy, które przypominają im o doznanych krzywdach, stają się coraz bardziej rozczarowani. A to może doprowadzić do rozstania, zaś po jakimś czasie do kolejnego związku z podobnym człowiekiem. Ludzie pamiętają imiona, cechy charakteru oraz intymne zachowania swoich byłych partnerów seksualnych, niezależnie od tego czy było ich trzech czy trzydziestu.

Spośród wielu mechanizmów przyczyniających się do powstania więzi partnerskiej pomiędzy kobietą a mężczyzną wymienić należy:

• zakochanie się — stan bardzo korzystny dla naszego ciała, umysłu i ducha. Wspaniałe doznanie bycia całkowicie skoncentrowanym na ukochanej osobie. Powoduje, że świat wydaje się piękniejszy, a życie pełniejsze.
• imprinting — szczególnie w trakcie pierwszego stosunku, pojawia się kaskada emocji oraz zostaje uwolnione napięcie seksualne zaś neurohormonalne mechanizmy zostawiają ślad mężczyzny w kobiecie i vice versa. Następuje scementowanie więzi na całe życie.
• warunkowanie — w trakcie każdego orgazmu następuje wysyp endorfin do układu krwionośnego. Wywołuje to silne uczucie rozkoszy. Natychmiast tworzy to więź seksualną z osobą, która zapewnia rozkosz seksualną.
• wymianę hormonów [89] — w trakcie stosunku sperma bogata w wiele różnych hormonów jak: estron, estradiol, testosteron, TSH, LH i prostaglandyny jest szybko absorbowana przez nabłonek pochwy dzięki aktywnemu transportowi. Jest prawdopodobne, że nabłonek wielowarstwowy płaski na członku także wchłania żeńskie hormony wydzielane przez pochwę. Tak oto dwoje staje się jednym ciałem — hormonalnie.
• odtwarzanie — ludzie unikalnie wybierają siebie wzajemnie, by odtwarzać nierozwiązane konflikty ze swej przeszłości. Para cementuje się poprzez dzielenie trudnych i radosnych momentów, niebezpieczeństwa, bólu i radości.
• wzajemne odbarowywanie się tym czego zabrakło w dzieciństwie - partnerzy mogą obdzielić się wzajemnie pewną ilością składników potrzebnych do ich rozwoju. Szczególnie osoby, które doświadczyły zaniedbania wytwarzają silną więź z partnerem, który dostarcza im choć trochę takich materiałów.
• relacje interpersonalne — intensywny dialog z partnerem toczy się na okrągło w umyśle partnera. Ludzie czują silne uczucie, kiedy kochają, ale silną nienawiść kiedy są rozczarowani.
• dzielenie sekretów — partnerzy znają się tak bardzo, jak nikt inny. Dzielą intymność i sekrety.

Podsumowanie przemocy i zaniedbania

• ofiary przemocy są bardziej skłonne do dokonania aborcji; a osoby, które doświadczyły aborcji są bardziej skłonne do wykorzystania i zaniedbania swych dzieci,
• najbardziej niszczącym rodzajem przemocy jest przemoc słowna,
• jeżeli zaniedbanie poprzedza przemoc jej efekt niszczący jest większy,
• niektórzy ludzie przyczyniają się do tego, że są ofiarami przemocy.

¹² W USA najczęstszą przyczyną śmierci dzieci do 6 roku życia nie są nowotwory, infekcje ani wypadki, tylko zabójstwa dokonane przez rodziców. [84]
¹³ Metaforycznie ujmując: jeżeli ktoś doznał przemocy, to tak jakby ktoś inny napadł na jego dom, rozwalił ściany i powybijał okna. Choć jest on w ruinie, zawsze można pozbierać pozostałe materiały i rozpocząć remont. Zaniedbanie — to sytuacja, gdy osobie budującej nie dostarczono np. odpowiedniej ilości betonu lub wcale nie dowieziono okien. Taki dom się o wiele prędzej zawali, a jego remont z braku wystarczającej ilości odpowiednich surowców, będzie bardzo trudny.