安i璚i miesi帷a

 
安i璚i miesi帷a: 8 sierpnia

安. Dominik
kap豉n, 1171-1173, † 1221

 

 

Wykazy hagiograficzne znaj pod tym imieniem: 14 鈍i皻ych, 10 b這gos豉wionych i 3 鈍i皻e. Imi to 豉ci雟kie, oznacza tyle co „Pa雟ki”, nale膨cy do Pana Boga. St康 pochodzi tak瞠 豉ci雟ka nazwa niedzieli, dominica jako dzie Pana, czyli jako dzie 鈍i皻y, po鈍i璚ony szczeg鏊nej czci Bo瞠j. Ju przed naszym 安i皻ym 篡li 鈍i璚i o tym imieniu. Jest wszak瞠 prawd, 瞠 鈍. Dominik Gusmano to imi najwi璚ej spopularyzowa.

O naszym 安i皻ym posiadamy tak wiele dokumentacji, jakiej nie posiada 瘸den z jemu wsp馧czesnych, nawet 鈍. Franciszek Seraficki z Asy簑. Zachowa這 si bowiem do naszych czas闚 170 dokument闚 dotycz帷ych 安i皻ego. Nadto jego 篡wot napisa 鈍iadek wiarygodny, bo nast瘼ca 鈍. Dominika w prze這瞠雟twie nad zakonem, b. Jordan z Saksonii.

安i皻y Dominik urodzi si pomi璠zy rokiem 1171, a 1173. Jego ojcem by Feliks Gusmano (Guzman), a matk b. Joanna. Miejscem jego urodzenia jest Calaruega w diecezji Osma, w prowincji Burgos, w Hiszpanii. By wi璚 Kastylijczykiem. Feliks i Joanna mieli wi璚ej dzieci, w鈔鏚 kt鏎ych by r闚nie b. Mames oraz Antoni, kap豉n diecezjalny.

Studia swoje odbywa Dominik w szkole miejscowej, a potem na uniwersytecie w Palencji, gdzie po uko鎍zeniu „nauk wyzwolonych” zacz掖 studiowa teologi. Mieszka wtedy u wuja w Palencji, kt鏎y by archiprezbiterem katedry. 安i璚enia kap豉雟kie otrzyma ok. 1196 roku i zosta natychmiast mianowany kanonikiem przy katedrze w Osma. W 1201 roku zosta 安i皻y nawet wiceprzewodnicz帷ym wspomnianej kapitu造. W latach 1203-1205 towarzyszy swojemu biskupowi w podr騜y do Niemiec, aby przygotowa za郵ubiny syna kr鏊a Kastylii, Alfonsa VIII, z ksi篹n Marchii. Tak wi璚 znalaz si 安i皻y w pobli簑 Szczecina i polskiego Pomorza. W tym czasie by 鈍. Dominik 鈍iadkiem najazdu na Turyngi poga雟kich jeszcze Kuman闚 z W璕ier. To sta這 si powodem, 瞠 Dominik zaraz po powrocie z Niemiec uda si do Rzymu, aby uprosi u papie瘸 Innocentego III zezwolenie na prac misyjn w鈔鏚 Kuman闚. Odpowied papie瘸 jednak dla nieznanych nam bli瞠j wzgl璠闚 by豉 negatywna. Opatrzno嗆 mia豉 w planie dla Dominika o wiele wa積iejsze dzie這 do spe軟ienia.

W drodze powrotnej do Hiszpanii, w Montpellier, napotka 鈍. Dominik legat闚 papieskich, wys豉nych do biskup闚 po逝dniowej Francji i p馧nocnej Hiszpanii dla zwalczania powsta貫j w豉郾ie herezji na tych terenach: albigens闚 i waldens闚 (1206). W porozumieniu z tymi legatami postanawia 安i皻y odda si pracy nad nawracaniem odszczepie鎍闚. Do tej pi瘯nej akcji postanowi w陰czy si bezpo鈔ednio podobnie apostolsko nastawiony biskup 鈍. Dominika z Osma. Poniewa heretycy w swoich wyst徙ieniach przeciwko Ko軼io這wi atakowali go za maj徠ki i wystawne 篡cie duchownych, biskup i 鈍. Dominik postanowili prowadzi 篡cie ewangeliczne na wz鏎 Pana Jezusa i Jego uczni闚. Chodzili wi璚 od miasta do miasta, od wioski do wioski, by prostowa b喚dn nauk, a wyja郾ia zawiedzionym autentyczn nauk Pana Jezusa. Papie Innocenty III zatwierdzi t form pracy apostolskiej. W centrum herezji znajdowa這 si miasto Prouille, po這穎ne pomi璠zy Carcassonne a Tuluz. Tam 鈍. Dominik za這篡 klasztor 瞠雟ki, w kt鏎ym 篡cie zosta這 oparte na ca趾owitym ub鏀twie.

Niebawem biskup musia powr鏂i do swojej diecezji. Natomiast do 鈍. Dominika do陰czy這 si 11 cysters闚, kt鏎zy postanowili wie嗆 podobny tryb apostolskiego 篡cia. Z nich to w豉郾ie powsta zal捫ek nowej rodziny zakonnej w 1207 roku. W tym samym jednak roku papie og這si przeciwko albigensom i waldensom krucjat zbrojn na wiadomo嗆, 瞠 heretycy ruszyli na ko軼io造, plebanie i klasztory, pal帷 je i niszcz帷. To skomplikowa這 prac apostolsk 鈍. Dominika. Nadto dotychczasowe do鈍iadczenie wykaza這, 瞠 okazyjnie werbowani kap豉ni do tej akcji nie byli cz瘰to do niej przygotowani. Wielu zniech璚a prymitywny rodzaj 篡cia i po陰czone z nim niewygody. Na tak p造nne wi璚 szeregi nie m鏬 liczy. Dlatego wybra spo鈔鏚 swoich wsp馧towarzyszy najpewniejszych. Ci na r璚e 鈍. Dominika z這篡li 郵uby zakonne w 1215 roku. Dzi瘯i poparciu biskupa Tuluzy, Fulko, powsta造 w tym mie軼ie a dwa klasztory dominika雟kie, kt鏎e mia造 za cel nawracanie albigens闚 i waldens闚. W tym samym roku 1215 odby si sob鏎 powszechny, Latera雟ki IV. 安. Dominik uda si wraz ze swoim biskupem, Fulco, do Rzymu. Papie Innocenty III po wys逝chaniu zdania biskupa Tuluzy, ustnie zatwierdzi now rodzin zakonn.

Zaraz po powrocie z soboru (1216) 鈍. Dominik zwo豉 kapitu喚 generaln, na kt鏎ej przyj皻o za podstaw regu喚 鈍. Augustyna i konstytucje norbertan闚, kt鏎zy podobny wytyczyli sobie cel. Wprowadzono do konstytucji jedynie te zmiany, kt鏎e w zastosowaniu do specyfiki zakonu okaza造 si konieczne. Kiedy 鈍. Dominik po odbytej kapitule ponownie uda si do Rzymu, papie Innocenty III ju nie 篡 (1217). Pan B鏬 pokrzepi 鈍. Dominika tajemniczym, a proroczym snem: pojawili mu si Aposto這wie 鈍. Piotr i 鈍. Pawe, i zach璚ili go, by na ca造 鈍iat wysy豉 swoich syn闚 duchowych jako kaznodziej闚. Dlatego kiedy tylko powr鏂i do Tuluzy, rozes豉 grup 17 swoich pierwszych zakonnik闚: do Hiszpanii, Bolonii i do Pary瘸. W 1218 roku papie Honoriusz III zatwierdzi nowy zakon. Co wi璚ej, wyda polecenie dla biskup闚, by nowej rodzinie zakonnej udzielili jak najpe軟iejszej pomocy. Ustalona te zosta豉 ostateczna nazwa zakonu: Zakon Kaznodziejski.

Na kapitule generalnej, odbytej w Bolonii w 1220 roku, uchwalono na podstawie nabytego do鈍iadczenia odrzuci z regu造 i z konstytucji to wszystko, co okaza這 si nieaktualne. W miejsce odrzuconych wstawiono nowe artyku造, w鈔鏚 kt鏎ych znalaz si i ten, 瞠 zakon nie mo瞠 posiada na w豉sno嗆 sta造ch d鏏r, ale 瞠 ma 篡 wy陰cznie z ofiar. W taki to spos鏏 zakon wszed do rodziny zakon闚 瞠brz帷ych, jakimi byli w tym wieku (XIII): franciszkanie, augustianie, karmelici, trynitarze, serwici, minimi itp. W tym samym roku 1220 kardyna Wilhelm ufundowa dominikanom w Rzymie klasztor przy bazylice 安. Sabiny, kt鏎y odt康 mia si sta konwentem generalnym zakonu.

Niemniej hojnym okaza si sam papie, kt鏎y ofiarowa dominikanom w豉sny pa豉c. Tutaj w豉郾ie 鈍. Dominik mia wskrzesi bratanka kardyna豉 Stefana z Fossanuova. Przed 鄉ierci przyj掖 鈍. Dominik do zakonu i na這篡 im habit: 鈍. Jacka i b. Czes豉wa. Wys豉 te swoich syn闚 do Anglii, Niemiec i na W璕ry.

Z Rzymu powr鏂i 鈍. Dominik do klasztoru w Bolonii, kt鏎y wtedy obok konwentu w Tuluzie mia pierwsze miejsce. Sterany nadmiernymi trudami zasn掖 w Panu 6 sierpnia 1221 roku na r瘯ach swoich wsp馧braci, gdy mia zaledwie ok. 50 lat. W pogrzebie 安i皻ego wzi掖 udzia kardyna Hugolin i wielu dygnitarzy ko軼ielnych. 安i皻y Dominik zosta pochowany w ko軼iele klasztornym w Bolonii, w drewnianej trumnie, w podziemiu (w krypcie) tu pod wielkim o速arzem. Kult 鈍. Dominika rozpocz掖 si zaraz po jego 鄉ierci. Notowano za jego wstawiennictwem otrzymane 豉ski. Dlatego papie Grzegorz IX nakaza rozpocz望 proces kanoniczny. Po jego uko鎍zeniu wyni鏀 s逝g Bo瞠go do chwa造 鈍i皻ych w 1234 roku, wyznaczaj帷 na dzie jego dorocznej pami徠ki 5 sierpnia. Papie Pawe IV przeni鏀 dzie jego 鈍i皻a na 4 sierpnia (1558). Nowy kalendarz liturgiczny z 1969 roku ustali jego wspomnienie na 8 sierpnia, bowiem 6 sierpnia, w kt鏎ym rozsta si z ziemi, przypada 鈍i皻o Przemienienia Pa雟kiego. Z pami徠ek po 鈍. Dominiku zachowa豉 si jego laska podr騜na i strz瘼y w這siennicy.

Sanktuaria, w kt鏎ych 鈍. Dominik doznaje czci szczeg鏊nej to Bolonia, gdzie w ko軼iele dominikan闚 spoczywaj jego 鄉iertelne szcz徠ki we wspania造m sarkofagu, w osobnej kaplicy z lewej strony od g堯wnego o速arza, oraz miasteczko Soro (W這chy), gdzie 鈍. Dominik mia uzdrowi zara穎ne ryby i powstrzyma plag w篹闚. Co roku z okazji 鈍i皻a urz康za si w tym miasteczku iluminacj z petardami, a w uroczystej procesji niesie si figur 安i皻ego.

安i皻y Dominik wyr騜nia si nabo瞠雟twem serdecznym do Matki Bo瞠j. Jego ulubion modlitw by這 Pozdrowienie Anielskie. By mo瞠, 瞠 w豉郾ie dlatego p騧niejsza tradycja przypisa豉 mu u這瞠nie r騜a鎍a 鈍i皻ego. Legenda g這si, 瞠 sama Matka Bo瘸 mia豉 mu go wr璚zy. W豉軼iwym autorem tej modlitwy by jednak b. Alanus de la Roche (van den Clip), dominikanin, 篡j帷y w latach 1428-1475.

Najwi瘯sz zas逝g 鈍. Dominika i pami徠k, jak po sobie zostawi, jest za這穎ny przez niego Zakon Kaznodziejski. Liczy on dzisiaj (1974) 8080 zakonnik闚 i 665 klasztor闚. Szczyt sw鎩 prze篡wa zakon w wiekach XIV-XVII, kiedy to w samych Niemczech posiada 100 konwent闚, w Anglii-90 itd. W roku 1256 dominikan闚 by這 ok. 7000, a w roku 1690 zakon liczy ok. 30 000 cz這nk闚. Do tego nale篡 doda II Zakon, czyli ga陰 瞠雟k, i III Zakon, do kt鏎ego nale膨 zgromadzenia zakonne o 郵ubach prostych oraz tercjarze 鈍ieccy. Liczba wszystkich zakonnych rodzin dominika雟kich 瞠雟kich wynosi dzisiaj 36 868 si鏀tr i 3235 plac闚ek (1974).

Zakon da Ko軼io這wi wielu 鈍i皻ych. W鈔鏚 nich do najja郾iejszych gwiazd nale膨: 鈍. Tomasz z Akwinu (j' 1274), doktor Ko軼io豉, 鈍. Rajmund z Penafort († 1275), 鈍. Albert Wielki († 1280), doktor Ko軼io豉, 鈍. Wincenty Ferreriusz († 1419), 鈍. Antonin († 1459), papie 鈍. Pius V († 1572), 鈍. Ludwik Bertrand († 1581), 鈍. Katarzyna ze Sieny († 1380), doktor Ko軼io豉, i 鈍. R騜a z Limy († 1617).

Zakon po這篡 wielkie zas逝gi na polu nauki, wydaj帷 uczonych na skal 鈍iatow w dziedzinie teologii, biblistyki czy liturgii. Kiedy zosta造 odkryte nowe l康y, dominikanie byli pierwsi, kt鏎zy na tereny odkryte wys豉li swoich misjonarzy.

Dominikanie byli zawsze i s do dzisiaj najgor皻szymi aposto豉mi r騜a鎍a 鈍i皻ego.

Do Polski przybyli dominikanie wraz ze 鈍. Jackiem i b. Czes豉wem w 1222 roku. Przyj掖 ich uroczy軼ie i udzieli im go軼iny biskup krakowski, Iwo. Podarowa im ko軼i馧 安. Tr鎩cy, a parafi przeni鏀 stamt康 do ko軼io豉 Mariackiego. 安. Jacek za這篡 nadto klasztory na Rusi i na Pomorzu. Ucze 鈍. Jacka, Wit, zosta pierwszym biskupem w Wilnie. W 1773 roku dominikanie mieli w Polsce w trzech prowincjach 2093 zakonnik闚 i 166 plac闚ek. Do najbardziej zas逝穎nych polskich dominikan闚 nale膨: b. Czes豉w († 1242), 鈍. Jacek († 1257), b. Sadok z Towarzyszami, m璚zennik (1260), Wincenty z Kielc (w. XIII), autor 篡wotu 鈍. Stanis豉wa Biskupa, Marcin Polak (w. XIII-XIV), nominat arcybiskup gnie幡ie雟ki, autor historii papie篡 i cesarzy, Fabian Birkowski († 1636), jeden z najwi瘯szych kaznodziej闚 polskich (zostawi w r瘯opisie ok. 1000 kaza), Abraham Bzowski († 1637), autor 篡wot闚 鈍. Jacka, b. Czes豉wa i b. Kingi, i Justyn Zapartowicz († 1649), jeden z najwybitniejszych mariolog闚. Obecnie w Polsce jest 223 dominikan闚 w 11 konwentach i w 3 plac闚kach (1981).

S tak瞠 w Polsce trzy rodziny dominikanek: klauzurowych — 63 i 2 domy, dominikanek-misjonarek — 34 w 5 domach, oraz dominikanek z Bia貫j Ni積ej — 326 i 48 plac闚ek (1976).

安i皻y Dominik nale篡 do 鈍i皻ych znanych w Polsce. Ma to swoje odbicie w literaturze pi瘯nej oraz w topografii. 15 miejscowo軼i zapo篡czy這 swoje nazwy od tego imienia. A oto przys這wia, jakie lud polski zwi您a z dniem dorocznej pami徠ki 鈍. Dominika: „Gdy ciep這 na Dominika, ostra zima nas dotyka”; „Na 鈍i皻ego Dominika zbo瞠 z pola do gumn zmyka”. Imi to spotyka si raczej rzadko, ale za to wyst瘼uje ono r闚nie w 瞠雟kiej odmianie.

Ks. Wincenty Zaleski SDB

 

安i璚i na ka盥y dzie, Wydawnictwo Salezja雟kie, Warszawa 1998

 

 

 

na pocz徠ek strony
© 1996-1999 Mateusz