安i璚i miesi帷a

 
安i璚i miesi帷a: 21 wrze郾ia

安. Mateusz
Aposto, Ewangelista, w. I

 

 

安i皻ych o tym imieniu zna hagiografia katolicka 7 i 1 b這gos豉wionego. Nieciekawie zapowiada si 篡wot 鈍. Mateusza. Mateusz by przecie urz璠nikiem pa雟twowym, wys逝guj帷ym si okupantowi rzymskiemu. Poborc闚 podatkowych nigdy nie darzono sympati, a c騜 dopiero wys逝guj帷ych si wrogom ojczyzny. Ponadto 闚czesny system podatkowy dawa celnikom okazj do wielu nadu篡. Nie dziw, 瞠 ich nienawidzono i powszechnie nimi gardzono. A jednak Pan Jezus okazywa celnikom du穎 篡czliwo軼i: odwiedza ich (π 19,1-10; Mt 9,10-11), a nawet z nimi jad (π 5,29-33). Celnika uczyni pozytywn postaci jednej ze swoich przypowie軼i (π 18,9-14). Nie znaczy to bynajmniej, 瞠 pochwala ich zaw鏚, 瞠 zach璚a do 逝pienia wsp馧obywateli. Sam wyzna, dlaczego to czyni: „Nie potrzebuj lekarza zdrowi, lecz ci, kt鏎zy si 幢e maj (...). Bo nie przyszed貫m powo造wa sprawiedliwych, ale grzesznik闚” (Mt 9,12-13). Najwi瘯szego jednak zaszczytu doznali celnicy, kiedy jednego z nich Pan Jezus powo豉 do grona swoich najbli窺zych wsp馧pracownik闚.

O 篡ciu m這dzie鎍zych lat 鈍. Mateusza nie wiemy nic, podobnie jak o pierwszych latach 篡cia wszystkich Aposto堯w, a nawet Naj鈍. Maryi i 鈍. J霩efa. Ze 鈍. Mateuszem spotykamy si po raz pierwszy w Kafarnaum, kiedy Chrystus zasta go spe軟iaj帷ego obowi您ki celnika i powo豉 go na Aposto豉. Fakt ten mia miejsce po cudownym uzdrowieniu paralityka, kt鏎ego spuszczono przez otw鏎 zrobiony w suficie mieszkania (Mt 9,1-8). O tym cudzie musia dowiedzie si Mateusz, gdy wie嗆 o nim roznios造 tysi帷zne usta. Nie jest wykluczone, 瞠 Mateusz sam by 鈍iadkiem cudu, gdy zainteresowanie sam osob Chrystusa by這 wtedy ogromne.

O swoim nawr鏂eniu tak pisze sam Mateusz: „Odchodz帷 stamt康 Jezus ujrza cz這wieka siedz帷ego w komorze celnej, imieniem Mateusz, i rzek do niego: «P鎩d za Mn!» — On wsta i poszed za Nim. Gdy Jezus siedzia w domu za sto貫m, przysz這 wielu celnik闚 i grzesznik闚, i siedzieli wraz z Jezusem i Jego uczniami. Widz帷 to faryzeusze m闚ili do Jego uczni闚: «Dlaczego Wasz Nauczyciel jada wsp鏊nie z celnikami i grzesznikami?» On, us造szawszy to rzek: «Nie potrzebuj lekarza zdrowi, lecz ci, kt鏎zy si 幢e maj. Id嬈ie i starajcie si zrozumie, co to znaczy: Chc raczej mi這sierdzia ni ofiary. Bo nie przyszed貫m powo造wa sprawiedliwych, ale grzesznik闚»” (Mt 9,9-13). Zapewne wspomniana uczta by豉 po瞠gnaln. Fakt, 瞠 jest mowa o innych tak瞠 celnikach, naprowadza nas na przypuszczenie, 瞠 Mateusz by w鈔鏚 nich znaczniejszy, mo瞠 nawet by ich prze這穎nym. Rzymianie nak豉dali na poddanych podw鎩ne podatki: z dobytku i zarobku oraz z racji przewozu. Do tej ostatniej formy zaliczano: przej軼ie przez most czy te wej軼ie do miasta.

安i皻y Marek podaje, 瞠 鈍. Mateusz mia jeszcze imi drugie, Lewi, i 瞠 jego ojcem by Alfeusz (Mk 2,13). Imi Mateusz nie nale篡 do cz瘰to spotykanych w Pi鄉ie 鈍i皻ym. Pochodzi ono od hebrajskiego imienia Mattaj lub Mattanja, co oznacza „dar Boga” — a wi璚 tyle, co: Bogdan, Teodor, Deusdedit itp.

O fakcie nawr鏂enia 鈍. Mateusza pisz r闚nie 鈍. Marek i 鈍. ㄆkasz. Poza wypadkiem powo豉nia 鈍. Mateusza na Aposto豉 i poza katalogiem, w kt鏎ym jest jego imi wymienione, Ewangelie o tym Apostole zupe軟ie milcz. Wed逝g podania, po Wniebowst徙ieniu Pana Jezusa 鈍. Mateusz pozosta przez pewien czas w Palestynie i wtedy napisa pierwsz najd逝窺z Ewangeli. Postanowi w niej wykaza, 瞠 Pan Jezus by prawdziwie obiecanym Mesjaszem, gdy w jego 篡ciu wype軟i造 si wszystkie proroctwa. 安i皻y mia potem g這si Ewangeli w Etiopii, a wed逝g innych w Persji, i tam ponie嗆 鄉ier m璚ze雟k.

Najcenniejsz pami徠k, jak po sobie zostawi 鈍. Mateusz, to jego Ewangelia. Napisa j pomi璠zy rokiem 50 a 60. Wed逝g wszelkiego prawdopodobie雟twa mia j napisa w j瞛yku aramejskim, poniewa by豉 przeznaczona przede wszystkim dla 砰d闚. Ca豉 tre嗆 Ewangelii, jej styl i j瞛yk oraz podane szczeg馧y, wskazuj na autora 鈍iadka i 砰da, doskonale zorientowanego w sytuacji i w czasach, o kt鏎ych pisa. Tekst wszak瞠 aramejski rych這 zagin掖, ale pozosta造 liczne jego t逝maczenia na j瞛yk grecki, zapewne jeszcze za 篡cia 安i皻ego. Tak wygl康a, 瞠 t逝macze nie mogli da sobie rady z niekt鏎ymi wyra瞠niami aramejskimi, nie znajduj帷 w j瞛yku greckim dla nich odpowiednik闚. Dlatego zostawili tu i 闚dzie wyrazy aramejskie.

O tym, 瞠 autorem pierwszej Ewangelii jest 鈍. Mateusz, 鈍iadczy ca豉 tradycja pierwotnego Ko軼io豉. Czyni to takie powagi, jak: 鈍. Papiasz z Hierapolis, Klemens Aleksandryjski, Orygenes i 鈍. Ireneusz. Zas逝g 鈍. Mateusza jest i to, 瞠 swoim przyk豉dem poci庵n掖 innych, by o Panu Jezusie pisali. Tak powsta造 4 Ewangelie, kt鏎e si wzajemnie uzupe軟iaj.

Jak wspomnieli鄉y, 鈍. Mateusz obra sobie za cel wykaza, 瞠 Pan Jezus by obiecanym Zbawicielem 鈍iata (Mesjaszem). Dlatego okazuje on szczeg鏊n staranno嗆 w przypomnieniu tekst闚 proroczych o Chrystusie i ich wype軟ieniu si na Jego osobie.

安i皻y Mateusz przekaza nam wiele szczeg馧闚 z 篡cia i nauki Pana Jezusa, kt鏎ych nam nie przekazali inni Ewangeli軼i, jak na przyk豉d tekst Kazania na G鏎ze (鈍. ㄆkasz podaje we fragmentach), przypowie嗆 o k彗olu i skarbie ukrytym, o drogocennej perle, 0 10 pannach i 10 talentach, pok這n Mag闚, rze niewini徠ek, ucieczk do Egiptu, opis s康u ostatecznego itp.

Z apokryf闚 dochowa造 si do naszych czas闚 jedynie: Pseudoewangelia Mateusza i Dzieje Mateusza. Oba utwory powsta造 dopiero w wieku VI i pe軟e s fantazji. Ewangelia Pseudomateusza ma a 24 rozdzia造 zapo篡czone z Protoewangelii Jakuba.

Relikwie 鈍. Mateusza mia造 by przewiezione ze Wschodu do Paestum (Posidonii) we W這szech. W wieku X przewieziono je do Salerno, w pobli瞠 Neapolu. Tam s po dzie dzisiejszy w g堯wnym o速arzu w bogatej krypcie katedry.

Ikonografia najcz窷ciej przedstawia 鈍. Mateusza z ksi璕 jego Ewangelii w towarzystwie postaci ludzkiej, cz瘰to uskrzydlonej. Jest to nawi您anie do wizji, jak mia prorok Ezechiel o czterech tajemniczych postaciach przed tronem Pana Boga, kt鏎 ju od czas闚 鈍. Ireneusza († 202) zwyk這 si odnosi do 4 Ewangelist闚. Przy 鈍. Mateuszu stawia si posta ludzk, gdy Ewangeli swoj rozpoczyna od rodowodu ziemskich przodk闚 Pana Jezusa, by wykaza, 瞠 Mesjasz by faktycznie potomkiem Abrahama i 瞠 pochodzi z domu Dawida. Czasem Aposto這wi daje si r闚nie do r瘯i miecz, gdy wed逝g podania mia ponie嗆 鄉ier od miecza.

Kult 鈍. Mateusza w Polsce jest znacznie s豉bszy od czci, jak odbieraj inni Aposto這wie. Ju samo jego imi jest nader rzadkie. Zaledwie kilka ko軼io堯w wystawiono ku jego czci. Za to jego wizerunek widnieje wsz璠zie (w鈔鏚 Ewangelist闚). Tak瞠 z jego 鈍i皻em lud powi您a sporo przys堯w, jak na przyk豉d: „Gdy 鈍i皻y Mateusz w 郾iegu przybie瘸, b璠zie po pas ca陰 zim le瘸”; „Na Mateusza s這鎍e grzeje, po Mateuszu wiatr ciep這 rozwieje”; „安. Mateusz dodaje ch這du i raz ostatni odbiera miodu”; „Do 鈍. Mateusza nie zdejmuj kapelusza, a po Mateuszu, kiep ten, co jest w kapeluszu”. Dawniej w Polsce w豉郾ie w uroczysto嗆 鈍. Mateusza odbywa造 si wielkie, jesienne jarmarki, na kt鏎ych to ludno嗆 zaopatrywa豉 si w ciep陰 odzie. Topografia polska zna 4 miejscowo軼i, kt鏎e mog造 zapo篡czy od imienia Mateusza swoje nazwy.

Ks. Wincenty Zaleski SDB

 

安i璚i na ka盥y dzie, Wydawnictwo Salezja雟kie, Warszawa 1998

 

 

 

na pocz徠ek strony
© 1996-1999 Mateusz